أبو المكارم محمود بن أبي المكارم حسنى واعظ
پيشگفتار 57
دقائق التأويل و حقائق التنزيل ( فارسى )
بىمانند ، خواجه نصير الدّين طوسى - على اللّه مقامه - ، مىيابيم : آنان كه به پارسى سخن مىرانند * در معرض دال ، ذال را ننشانند ما قبل وى ار ساكن و جز « واى » بود * دال است ، و گر نه ذال معجم خوانند 135 ابو نصر فراهى نيز در نصاب الصّبيان قاعدهء دال و ذال پارسى را - البتّه به طور ناتمام - بازگو نموده است : در زبان فارسى فرقى ميان دال و ذال * بشنو اينرا و فصاحت را بدين منوال دان آنكه ماقبلش بود با حرف علّة ساكني * همچو بوذ و باذ و بيذ و فاذ آن را ذال خوان آنكه ماقبلش بود بىحرف علّة ساكني * همچو مرد و درد و زرد و برد آن را دال خوان 136 اين دو بيت تازى هم منسوب به ظهير فاريابى در همين موضوع است : اعرف الفرق بين دال و ذال * و هي اصل بالفارسى معظم كل ما قبله سكون بلا « وا * ى » فدال و ما سواه معجم ابن يمين نيز گفته است : حرف صحيح ساكن اگر پيش ازو بود * دال است ، هر چه هست جزين ذال معجم است و ديگرى آورده : در زبان فارسى فرقى ميان دال و ذال * با تو گويم زانكه آن نزد أفاضل مبهم است پيش ازو در لفظ گر [ حرف ] صحيح ساكن است * دال باشد ، ور نه باقى جمله ذال معجم است 137 دستنوشت دقائق التّأويل ، و پژوهش ما دقائق التّأويل و يگانه دستنوشت شناختهء آن : محفوظ در كتابخانهء مجلس ، در فهرست كتب خطّى كتابخانهء مجلس شوراى إسلامي - شماره 2 ( سناى سابق ) ( تأليف : محمّد تقى